OʻZBEK TILINING SUNʼIY INTELLEKT VA MASHINAVIY TARJIMA DAVRIDA RIVOJLANISHI
DOI:
https://doi.org/10.65164/gfh78s29Keywords:
sun'iy intellekt, mashinaviy tarjima, lingvistik modellash, ma'lumotlar korpusi, nutqni aniqlash, morfologiya, raqamli rivojlanish, tabiiy tilni qayta ishlash, kam resursli tillar, neural tarmoqlar, milliy AI modellariAbstract
Ushbu maqola o‘zbek tilining sun'iy intellekt (AI) va mashinaviy tarjima (MT) texnologiyalari davrida rivojlanishini chuqur tahlil qiladi. O‘zbek tilining morfologik murakkabligi, ma'lumotlar korpuslarining yetishmasligi, lingvistik xususiyatlari va kam resursli tillar qatoriga kirishi kabi asosiy qiyinchiliklar ko‘rib chiqiladi. Ilmiy adabiyotlar tahlili asosida taklif etilgan metodologiya o‘zbek tiliga oid nutqni aniqlash (ASR), mashinaviy tarjima va tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) modellari uchun yangi yondashuvlarni o‘z ichiga oladi. Muhokama qismida o‘zbek tilining raqamli muhitda saqlanishi, standartlashishi va global platformalarda qo‘llanilishi muhokama qilinadi. Natijalar milliy AI modellarni rivojlantirish orqali o‘zbek tilining madaniy va raqamli suverenitetini ta'minlash bo‘yicha takliflar beradi. Maqola universitet talabalari va tadqiqotchilar uchun foydali bo‘lib, o‘zbek tilining AI davridagi rivojlanish tendentsiyalarini yoritadi. maqola isteʼmol angan boʻlib, 2025-yil holatiga koʻra yangilangan.
References
1. Mussakhojayeva S, et al. Development of Language Models for Continuous Uzbek Speech
Recognition System. PMC. 2023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9919949/
2. Development Of Deep Learning Models And Algorithms For Uzbek Language Processing:
Challenges and Advances. Zienjournals. 2025.
https://zienjournals.com/index.php/tjet/user/setLocale/en?source=%252Findex.php%252Ftjet%
252Farticle%252Fview%252F5873
3. Narkabilova R. Quality Analysis of English-Uzbek Translations in Machine Translation
Systems. Academic Publishers. 2025.
https://www.academicpublishers.org/journals/index.php/ijai/article/view/835
4. Uzbekistan to develop national AI language model to preserve cultural identity and ensure digital
sovereignty. Kun.uz. 2025. https://kun.uz/en/news/2025/08/06/uzbekistan-to-develop-nationalai-language-model-to-preserve-cultural-identity-and-ensure-digital-sovereignty
5. Models - Hugging Face. 2025. https://huggingface.co/models?other=uzbek
6. Ismailova Z. Neural Machine Translation for Uzbek: A State-of-the-Art Approach. International
Journal of Computational Linguistics. 2020.
7. Khamidov S. Transformers for Turkic Languages: Adapting Neural Machine Translation for
Uzbek. Journal of Neural Networks. 2021.
8. Safarov D. Neural Machine Translation for Uzbek: Challenges and Solutions. Journal of Machine
Translation Research. 2019.
9. Machine translation in Uzbekistan: challenges, advances, and future directions.
10. ResearchGate.
https://www.researchgate.net/publication/387399622_Machine_translation_in_Uzbekistan_chal
lenges_advances_and_future_directions