This journal, called UTAS Conferences, was founded in 2026. The founder of this journal is the University of Tashkent for Applied Sciences (UTAS). This journal serves to index all local and international conferences organized by the University of Tashkent for Applied Sciences in international databases. For several years now, the University of Tashkent for Applied Sciences, together with its partners and various organizations, has been organizing several scientific and practical conferences throughout the year. It is planned to place several hundred abstracts received at such conferences on this site, obtain a DOI number for each article, and index them in several international databases.
University of Tashkent for Applied Sciences
CHILDHOOD VICTIMISATION AND PSYCHOPATHOLOGY
Childhood bullying, both in traditional and cyber forms, is a widespread public health issue with profound implications. Victimisation is a significant risk factor for the development of internalising problems (e.g., anxiety, depression, PTSD, somatic symptoms) and externalising problems (e.g., aggression, conduct issues) that can persist into adulthood. Suicidal ideation and behavior are identified as severe outcomes, with cyberbullying posing a particularly heightened risk. The relationship is notably bidirectional: children with pre-existing psychopathological conditions, such as autism spectrum disorder (ASD), attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD), anxiety, or depression, are at significantly greater risk of being targeted, creating a vicious cycle that exacerbates their symptoms. This review analyses the complex, bidirectional relationship between childhood victimisation (bullying) and psychopathology, examining its forms, prevalence, and longterm mental health consequences.
victimisation, autism spectrum disorder (ASD), attention/hyperactivity disorder (ADHD), anxiety, depression, PTSD
SUN'IY INTELLEKT YORDAMIDA SIGNALLARNI QAYTA ISHLASHNING ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI
Maqolada sun’iy intellekt texnologiyalari asosida signallarni qayta ishlashning zamonaviy yondashuvlari yoritilgan. Transformer arxitekturasi, graf asosidagi modellar, chuqur o‘rganish, federativ o‘rganish va tibbiy signallarni intellektual tahlil qilish kabi yo‘nalishlarning asosiy afzalliklari va qo‘llanilish imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt yordamida signalga ishlov berishning samaradorligi sezilarli darajada oshganini ko‘rsatadi
Sun’iy intellekt, signalni qayta ishlash, chuqur o‘rganish, transformer arxitekturasi, graf neyron tarmoqlari, federativ o‘rganish, tibbiy signallar.
Axmadjonov Ixtiyorjon Rovshanjonovich1, Meliboyeva Dilbaroy Ravshanbek qiz2
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalarning ta’lim sifati va o‘quv jarayonining samaradorligiga ta’siri ilmiy va statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinadi. Xalqaro tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, raqamli ta’lim vositalari o‘quv samaradorligini o‘rtacha 50–60 % ga oshiradi. Shuningdek, 2030-yilga borib sun’iy intellekt va adaptiv platformalar ta’lim sifatini sezilarli darajada yaxshilashi prognoz qilinadi.
raqamli texnologiyalar, ta’lim sifati, raqamli ta’lim, sun’iy intellekt, adaptiv o‘rganish
OʻZBEK TILINING SUNʼIY INTELLEKT VA MASHINAVIY TARJIMA DAVRIDA RIVOJLANISHI
Ushbu maqola o‘zbek tilining sun'iy intellekt (AI) va mashinaviy tarjima (MT) texnologiyalari davrida rivojlanishini chuqur tahlil qiladi. O‘zbek tilining morfologik murakkabligi, ma'lumotlar korpuslarining yetishmasligi, lingvistik xususiyatlari va kam resursli tillar qatoriga kirishi kabi asosiy qiyinchiliklar ko‘rib chiqiladi. Ilmiy adabiyotlar tahlili asosida taklif etilgan metodologiya o‘zbek tiliga oid nutqni aniqlash (ASR), mashinaviy tarjima va tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) modellari uchun yangi yondashuvlarni o‘z ichiga oladi. Muhokama qismida o‘zbek tilining raqamli muhitda saqlanishi, standartlashishi va global platformalarda qo‘llanilishi muhokama qilinadi. Natijalar milliy AI modellarni rivojlantirish orqali o‘zbek tilining madaniy va raqamli suverenitetini ta'minlash bo‘yicha takliflar beradi. Maqola universitet talabalari va tadqiqotchilar uchun foydali bo‘lib, o‘zbek tilining AI davridagi rivojlanish tendentsiyalarini yoritadi. maqola isteʼmol angan boʻlib, 2025-yil holatiga koʻra yangilangan.
sun'iy intellekt, mashinaviy tarjima, lingvistik modellash, ma'lumotlar korpusi, nutqni aniqlash, morfologiya, raqamli rivojlanish, tabiiy tilni qayta ishlash, kam resursli tillar, neural tarmoqlar, milliy AI modellari
AN INTERPRETABLE ANALYSIS OF RESIDENTIAL APARTMENT PRICES IN TASHKENT USING LINEAR REGRESSION
Accurate understanding of residential housing price formation is essential for urban planning, real estate market transparency, and informed decision-making by buyers and sellers. In recent years, online real estate platforms have emerged as valuable sources of large-scale market data; however, empirical studies based on local housing data in Uzbekistan remain limited. This paper presents an interpretable analysis of residential apartment prices in Tashkent using multiple linear regression applied to real listing data collected from an online real estate platform. The dataset consists of 7,421 apartment listings and includes structural characteristics (apartment size, number of rooms, floor level, and total building floors) as well as geographic attributes represented by latitude and longitude. A systematic preprocessing pipeline involving outlier removal and train–test splitting is employed. Several linear models, including ordinary least squares, Ridge, Lasso, and Elastic Net regression, are evaluated and compared using standard performance metrics. Experimental results show that all linear variants achieve comparable performance, with an R² value of approximately 0.67 on the test set, indicating that a substantial proportion of price variability can be explained using linear relationships. The analysis highlights the dominant role of spatial location and apartment size in price formation, while regression coefficients provide clear interpretability of individual feature effects. Residual analysis confirms the absence of systematic prediction bias, with increased variability observed for higher-priced apartments. Overall, the findings demonstrate that simple and interpretable linear regression models provide a robust baseline for residential price analysis in the Tashkent housing market. The study offers practical insights for market participants and lays the groundwork for future extensions incorporating nonlinear and spatially explicit modeling approaches
Residential property prices; Linear regression; Housing market analysis; Spatial factors; Real estate listings; Data-driven analysis; Tashkent housing market
MODELING DECISION MAKING SYSTEM ON THE BASIS OF Z-NUMBERS
This article investigates the application of the Mamdani logical model based on the theory of Z-numbers. The levels of uncertainty and reliability that exist in traditional fuzzy logic systems are often expressed through only one parameter. Z-numbers, on the other hand, allow us to take into account not only the value of the information but also the level of reliability that exists in relation to it. The article constructs a logical model based on fuzzy sets of temperature and comfort (Cold–Warm–Hot and Low–Medium–High), mathematically expresses the Mamdani model enriched with Z-number methodology and presents the results of the calculations.
Z-numbers, Mamdani model, fuzzy logic systems, aggregation, defusion, logical rule, fuzziness, cold-warm-hot and low-medium-high
Dilnoz Muhamediyeva1, Yusupova Dilfuza2, Yusupov Dilmurod Tasbaltayevich3
JUFT REGRESSIYA MODELIDA Z-SONLAR ASOSIDA NOANIQLIKNI BAHOLASH
Ushbu maqolada noaniqlik va ishonchlilik omillari mavjud bo‘lgan sharoitlarda regressiya tahlilini takomillashtirish masalasi ko‘rib chiqiladi. Klassik juft regressiya modeli aniq sonli ma’lumotlarga tayanishi sababli, real hayotdagi ko‘plab masalalarda — xususan, iqtisodiyot, ekologiya, moliya bozorlari va tibbiyot sohalarida uchraydigan noaniq, lingvistik va ekspert baholariga asoslangan ma’lumotlarni to‘liq aks ettira olmaydi. Mazkur cheklovni bartaraf etish maqsadida Lotfi Zadeh tomonidan taklif etilgan Z-sonlar nazariyasiga asoslangan Z-regressiya modeli ishlab chiqildi.
Z-son, Klassik juft regressiya, noaniqlik, , moliya bozori, lingvistik, Z-regressiya modeli
SUN’IY INTELLEKT, RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA ILMIY-TEXNIK INNOVATSIYALAR
Mazkur maqolada sun’iy intellekt, Big Data va raqamli texnologiyalarning zamonaviy ilmiy tadqiqotlardagi o‘rni chuqur tahlil qilinadi. Ilm-fan sohasida raqamli transformatsiya jarayonlari, ma’lumotlarga asoslangan tadqiqot metodologiyalarining shakllanishi hamda ilmiy-texnik innovatsiyalarning fanlararo integratsiyadagi ahamiyati yoritib berilgan. Shuningdek, dasturiy injiniring, axborot xavfsizligi va kompyuter injiniringi kabi IT yo‘nalishlarining sun’iy intellektga asoslangan ilmiy tizimlarni rivojlantirishdagi strategik roli asoslab beriladi. Maqolada kelajak ilm-fani uchun dolzarb bo‘lgan muammolar, istiqbollar va ilmiy chaqiriqlar bo‘yicha mualliflik xulosalari keltirilgan .
sun’iy intellekt, Big Data, raqamli texnologiyalar, raqamli ilm-fan, ilmiy-texnik innovatsiyalar, dasturiy injiniring, axborot xavfsizligi, kompyuter injiniringi
TOSHKENT SHAHRI TRANSPORT TIZIMINI OPTIMIZALLASHTIRISH UCHUN GIBRID INTELLEKTUAL MODEL: BASHORATLI TAHLIL VA CHUQUR MUSTAHKAMLOVCHI TA'LIM INTEGRATSIYASI
Katta shaharlardagi transport tirbandligi zamonaviy urbanizatsiyaning eng dolzarb muammolaridan biri bo‘lib, iqtisodiy yo‘qotishlar va ekologik zararga olib keladi. Mavjud transport oqimini boshqarish tizimlari, asosan, qat'iy belgilangan vaqt sikllariga yoki lokal datchiklardan olingan real vaqt ma'lumotlariga tayanadi, bu esa ularning dinamik va oldindan aytib bo‘lmaydigan transport sharoitlariga moslashish qobiliyatini cheklaydi. Ushbu tadqiqotda Toshkent shahri misolida transport oqimini proaktiv boshqarish uchun LSTM (Long Short-Term Memory) va MADRL (Multi-Agent Deep Reinforcement Learning) arxitekturalarini birlashtirgan gibrid intellektual model taklif etiladi. Modelning bashorat komponenti yaqin kelajakdagi transport oqimining zichligini bashorat qilish uchun LSTM tarmog'idan foydalanadi. Boshqaruv komponenti esa har bir chorrahani mustaqil agent sifatida modellashtiruvchi MADRL tizimidan iborat bo‘lib, u bashorat qilingan ma'lumotlar va qo‘shni agentlarning holatini hisobga olgan holda svetofor fazalarini optimal boshqarishga o‘rganadi. Taklif etilayotgan modelning samaradorligi SUMO (Simulation of Urban MObility) platformasida yaratilgan Toshkent shahrining markaziy qismi transport tarmog'i simulyatsiyasi yordamida baholanadi. Dastlabki natijalar shuni ko‘rsatadiki, gibrid model an'anaviy qat'iy vaqtli va reaktiv tizimlarga qaraganda transport vositalarining o‘rtacha kutish vaqtini va yo‘ldagi umumiy vaqtni sezilarli darajada kamaytirish imkoniyatiga ega.
aqlli transport tizimlari, transport oqimini optimallashtirish, chuqur mustahkamlovchi ta'lim, LSTM, ko‘p agentli tizimlar, shahar simulyatsiyasi, SUMO, Toshkent.
Гаипназаров Р.Т.1, Азимова У.А.2, Жумакулов Б.С.3
ANIQ FANLAR UCHUN VR SIMULYATOR ALGORITMI
Mazkur maqolada aniq fanlarni (matematika, fizika, informatika) o‘qitishda virtual reallik (VR) texnologiyalariga asoslangan simulyator algoritmini ishlab chiqish va dasturiy vosita yaratish masalalari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda VR muhitida bilimlarni vizual va interaktiv tarzda o‘zlashtirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, VR simulyatorining arxitekturasi, algoritmik modeli va uning ta’lim samaradorligini oshirishdagi o‘rni asoslab beriladi. Taklif etilgan yechim aniq fanlarni o‘qitishda talabalarning mantiqiy fikrlashini va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
virtual reallik, VR simulyator, aniq fanlar, algoritm, ta’lim texnologiyalari, interaktiv muhit.
T.A. Xo‘jakulov1, E.E.Sattorov2, N.Sh.Raupova3
SUN’IY INTELLEKT VA KATTA MA’LUMOTLAR O‘ZBEKISTON BANK SEKTORIDA: RAQAMLI IQTISODIYOTGA TA’SIRINI SIFAT VA EKSPERIMENTAL YONDASHUV ASOSIDA BAHOLASH
Maqolada O‘zbekiston raqamli iqtisodiyotining muhim ustunlaridan biri bo‘lgan bank sektori misolida sun’iy intellekt (SI) va katta ma’lumotlar texnologiyalarining amaliy ta’siri tahlil qilinadi. Rasmiy hujjatlar, xalqaro hisobotlar va akademik manbalar O‘zbekistonda raqamli transformatsiyaning bank va moliya xizmatlari orqali tezlashayotganini, biroq SI va big data yechimlarining chuqur bahosi yetarli emasligini ko‘rsatadi.[1] Tadqiqot maqsadi - SI va katta ma’lumotlarga asoslangan yechimlar bank operatsion samaradorligi, risklarni boshqarish va moliyaviy inklyuziya ko‘rsatkichlariga qanday ta’sir qilishini aniqlash hamda bu jarayonni raqamli iqtisodiyot rivoji bilan bog‘lashdir. Metodologiya aralash yondashuvga tayangan: birinchi bosqichda O‘zbekistonning yirik tijorat banki va fintech subyekti bo‘yicha sifatli keys-stadi va yarim strukturaviy intervyular o‘tkaziladi; ikkinchi bosqichda esa SI asosidagi kredit skoring va mijozlarga xizmat ko‘rsatish yechimi A/B eksperiment dizayni asosida pilot tarzda sinovdan o‘tkaziladi. Ma’lumotlar farqlar farqi (differencein-differences), logistik regressiya va deskriptiv tahlil usullari yordamida qayta ishlanadi. Dastlabki natijalar va xalqaro tajriba SI hamda katta ma’lumotlar kredit riskini baholash aniqligini oshirishi, defolt stavkasini kamaytirishi va ayniqsa kichik biznes va kam xizmat qamrab olingan segmentlar uchun moliyaviy kirish imkoniyatini kengaytirishini ko‘rsatadi.[8] O‘zbekiston kontekstida esa asosiy cheklovlar sifatli ma’lumotlar yetishmasligi, malakali kadrlar tanqisligi va ehtiyotkor regulyativ pozitsiya bilan bog‘liq. Maqola SI va katta ma’lumotlar integratsiyasining institutsional omillarini ochib beradi, siyosiy qaror qabul qiluvchilar va banklar uchun amaliy tavsiyalar taklif etadi hamda raqamli iqtisodiyot bo‘yicha Markaziy Osiyo miqyosida kam o‘rganilgan ilmiy bo‘shliqni qisman to‘ldiradi.
Raqamli iqtisodiyot; sun’iy intellekt; katta ma’lumotlar; bank sektori; kredit skoring; moliyaviy inklyuziya; O‘zbekiston
SUN’IY INTELLEKTDA CHUQUR O‘QITISH TUSHUNCHASI
Chuqur o‘qitish tushunchasi tobora ommalashib bormoqda va ko‘plab tadqiqot sohalarida keng qo‘llanilmoqda. Chuqur o‘qitish keng qo‘llanilgan sohalardan biri sog‘liqni saqlash sohasidir, bu yerda tibbiyot tadqiqotchilari turli saraton hujayralarini aniqlash va uni turli tasvirlash texnikalarida qo‘llash uchun chuqur o‘qitish algoritmlaridan foydalanmoqdalar. Ushbu maqolaning maqsadi chuqur o‘qitish bo‘yicha adabiyotlarni, chuqur o‘qitishning asoslarini ko‘rib chiqish, shuningdek, chuqur o‘qitishga tegishli turli xil modellarni tushunishdir. Ushbu tadqiqotda chuqur o‘qitishga tegishli turli tushunchalar va modellarni, shuningdek, chuqur o‘qitishning kelib chiqishi va uning asosiy kontseptsiyasini baholash uchun nashr etilgan tadqiqot maqolalaridan foydalanilgan. Ushbu maqolada chuqur o‘qitishning turli xil qo‘llanilishi va ulardan hozirda qanday foydalanilishi muhokama qilinadi. Texnologik yaxshilanishlar, ham apparat, ham dasturiy ta’minot nuqtai nazaridan, chuqur o‘qitish algoritmlari yordamida yanada samarali va aniqroq ishlash imkoniyatiga ega bo‘ladi
Chuqur o‘qitish, mashinali o‘qitish, sun’iy intellekt, konvolyutsion neyron tarmog‘i, takrorlanuvchi neyron tarmog‘i, sun’iy neyron tarmoqlari.
SUN’IY INTELLEKT VOSITALARIDAN FOYDALANGAN HOLDA DASTURLASH TILLARINI O‘RGANISH ISTIQBOLLARI
Hozirgi kunda inson hayotining turli jabhalarida sun’iy intellektdan foydalanish keskin o‘sib bormoqda. Ushbu maqolada sanoat, transport, sog‘liqni saqlash, moliya va ta’lim kabi sohalarda sun’iy intellektning qo‘llanilishi o‘rganiladi. Shuningdek, unda ta’limda sun’iy intellektni qo‘llashning asosiy yo‘nalishlari qisqacha tahlil qilinadi: shaxsiylashtirilgan o‘rganish, intellektual o‘rganish tizimlari, avtomatlashtirilgan o‘rganish natijalarini monitoring qilish, bashoratli tahlil va virtual yordamchilardan foydalanish. Sun’iy intellektdan foydalanishga misol sifatida maqolada mobil, server va veb-ilovalarni yaratish, shuningdek, o‘rnatilgan tizimlarni ishlab chiqish uchun mo‘ljallangan Kotlin dasturlash tilini o‘rganishda OpenAI ning ChatGPT virtual yordamchisidan foydalanishning o‘ziga xos xususiyatlari keltirilgan. Shuningdek, u mavzular ketma-ketligini o‘z ichiga olgan o‘quv rejasini qanday tuzishning namunasini keltiradi va mavzu bo‘yicha material qidirish jarayonini qanday tezlashtirish va resurslarga havolalar berishni ko‘rsatadi. Virtual yordamchi bilan dialogik muloqotga misol keltirilgan. Mustaqil o‘quv faoliyatini tashkil qilishda virtual yordamchilardan foydalanishning afzalliklari asosli. Ma’ruzalar, amaliy mashg‘ulotlar va laboratoriya ishlari kabi an’anaviy o‘rganish usullarini sun’iy intellekt tizimlaridan foydalanish bilan birlashtirgan aralash o‘rganish eng samarali ekanligi ko‘rsatilgan. Bu har bir talabaning o‘quv ehtiyojlariga muvofiq o‘quv natijalarini maksimal darajada oshiradi. Ushbu maqola dasturlash tillarini o‘rganish jarayonida sun’iy intellekt (AI) vositalaridan, ayniqsa ChatGPT virtual yordamchisidan foydalanishning imkoniyatlari va cheklovlarini tadqiq qiladi. Tadqiqotda AI vositalarining shaxsiylashtirilgan o‘quv rejalarini yaratish, murakkab konsepsiyalarni tushuntirish va kod yozishda yordam berishdagi roli eksperimental usulda o‘rganilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, AI dasturlashni o‘rganish samaradorligini oshirsa-da, an’anaviy o‘qitish usullari bilan integratsiya qilingan holatda eng yuqori samaradorlikka erishiladi
sun’iy intellekt, o‘quv jarayoni, individual o‘rganish, virtual yordamchi, dasturlash tillarini o‘rganish.
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA ILMIY TADQIQOTLAR SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA SUN’IY INTELLEKT VA BIG DATA TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH METODOLOGIYASI
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida ilmiy tadqiqotlar samaradorligini oshirishda sun’iy intellekt va Big Data texnologiyalaridan foydalanishning metodologik asoslari tahlil qilinadi. Zamonaviy ilmiy faoliyat katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash, ularni tezkor tahlil qilish va aniq xulosalar chiqarishni talab etmoqda. Ushbu jarayonda sun’iy intellekt algoritmlari va Big Data texnologiyalari tadqiqot sifatini oshirish, ilmiy natijalarni bashoratlash hamda qaror qabul qilish jarayonini optimallashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada mashinali o‘rganish, ma’lumotlarni intellektual tahlil qilish va raqamli ilmiy platformalarning tadqiqot jarayoniga integratsiyasi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, O‘zbekiston oliy ta’lim tizimi, xususan Toshkent amaliy fanlar universitetida ilmiy tadqiqotlarni raqamlashtirish va sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt va Big Data asosidagi metodologiyalar ilmiy izlanishlar samaradorligini oshirish, vaqt va resurslarni tejash hamda fan va innovatsiya integratsiyasini kuchaytirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi
sun’iy intellekt, Big Data, ilmiy tadqiqot, raqamli ilm-fan, oliy ta’lim, ilmiy innovatsiyalar.
SUN’IY INTELLEKT, RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA ILMIY-TEXNIK INNOVATSIYALAR: O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTI MISOLIDA TAHLIL
sun’iy intellekt, raqamli texnologiyalar, ilmiy-texnik innovatsiyalar, raqamli iqtisodiyot.
Usmanova Dilnoza Xadjimuratovna1, Farmonova Maftuna Norpulat qizi2
ФУНДАМЕНТАЛЬНАЯ РОЛЬ МАТЕМАТИЧЕСКИХ ДИСЦИПЛИН В РАЗРАБОТКЕ И ФУНКЦИОНИРОВАНИИ СИСТЕМ МАШИННОГО ОБУЧЕНИЯ
Данная научная статья исследует критическую и фундаментальную роль математических дисциплин — линейной алгебры, математического анализа, теории вероятностей и математической статистики — в построении, обучении, оптимизации и валидации современных систем машинного обучения (ML). Анализ показывает, как математика формирует аксиоматический базис для представления данных, алгоритмов минимизации ошибок (градиентный спуск) и оценки надёжности прогнозов. Делается вывод о том, что глубокое понимание этих математических основ является обязательным условием для формирования системного, критического и алгоритмического мышления, необходимого специалистам для перехода от использования готовых инструментов к самостоятельному проектированию и инновационному развитию алгоритмов искусственного интеллекта
Машинное обучение, Математические основы, Линейная алгебра, Математический анализ, Теория вероятностей, Оптимизация, Критическое мышление, Искусственный интеллект, Алгоритмическое мышление
TIBBIY DIAGNOSTIKADA FOTON-SANOVCHI KT DAN FOYDALANISHNING ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada rentgen foton-sanovchi kompyuter tomografiyasi (FSKT) tizimlarida kuzatiladigan detektor spektral buzilishlarining tasvir sifatiga ta’siri va ularni korreksiyalash usullari o‘rganildi. Spektral buzilishlar – piksel darajasidagi energiya siljishi, puls yig‘ilishi (pulse pile-up) va chiziqsiz javob kabi omillardan kelib chiqib, materiallarni to‘g‘ri tasniflash jarayonida xatolarga sabab bo‘ladi. Tadqiqotda energiya bo‘yicha kalibrlash, fizik modellashtirish va rekonstruksiya algoritmlariga asoslangan korreksiya yondashuvlari tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, spektral buzilishlarni tuzatish tasvirning energiya bo‘yicha aniqligini oshiradi hamda yumshoq va qattiq to‘qimalarni differensial aniqlashda sezilarli yaxshilanishga olib keladi. Ushbu natijalar foton-sanovchi KT texnologiyasini klinik diagnostikada yanada ishonchli qo‘llash imkonini beradi
foton sanovchi kompyuter tomografiyasi,spectral buzilish, detector kalibrlashi, materiallarni tasniflash, spectral korreksiya algoritmlari, tasvir sifatini oshirish
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalarning ta’lim sifati va o‘quv jarayonining samaradorligiga ta’siri ilmiy va statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinadi. Xalqaro tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, raqamli ta’lim vositalari o‘quv samaradorligini o‘rtacha 50–60 % ga oshiradi. Shuningdek, 2030-yilga borib sun’iy intellekt va adaptiv platformalar ta’lim sifatini sezilarli darajada yaxshilashi prognoz qilinadi
RAQAMLI BANKLARNING RIVOJLANISHIDA “OCHIQ BANK” TUSHUNCHASINING AHAMIYATI
Mazkur maqolada raqamli banklarning rivojlanishida ochiq bank (Open Banking) konsepsiyasining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida ochiq bankning nazariy asoslari, API texnologiyalariga tayangan ichki, hamkorlik va ommaviy API modellarining funksional xususiyatlari hamda ularning bank–fintex ekotizimidagi roli o‘rganildi. Tahlil natijalari ommaviy API modeli raqobatni kuchaytirish, moliyaviy xizmatlarni shaxsiylashtirish va innovatsiyalarni jadallashtirishda muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, ochiq bank mexanizmlarining yetarli darajada me’yoriy-huquqiy tartibga solinmagan sharoitida banklarning “darvoza qo‘riqchisi” rolini saqlab qolishi bozor ochiqligi va innovatsion rivojga to‘sqinlik qilishi mumkinligi aniqlandi. Olingan xulosalar ochiq bankni samarali joriy etish texnologik infratuzilma bilan bir qatorda raqobatni ta’minlovchi va mijoz manfaatlarini himoya qiluvchi huquqiy mexanizmlarni shakllantirish zarurligini asoslaydi
ochiq bank (Open Banking), API texnologiyalari, raqamli banklar, fintex kompaniyalari, ommaviy API, raqamli moliyaviy ekotizim, raqobat va innovatsiyalar.
O‘ZBEK TILI SHEVALARINI AVTOMATIK ANIQLASH VA TARJIMA TIZIMLARIGA INTEGRATSIYALASH
Mazkur maqolada o‘zbek tili shevalarini, xususan Xorazm shevasini avtomatik aniqlash va ularni elektron tarjima tizimlariga integratsiyalash masalalari yoritiladi. O‘zbek tilining dialektal boyligi avtomatik tarjima tizimlari uchun muhim muammo bo‘lib, adabiy tilga moslashmagan sheva birliklari tarjima sifatining pasayishiga olib keladi. Tadqiqotda shevalarni avtomatik aniqlash usullari, lingvistik va statistik yondashuvlar, mashinali o‘rganish va neyron tarmoqlar asosida ishlovchi modellar tahlil qilinadi. Shuningdek, aniqlangan sheva xususiyatlarini elektron tarjima tizimlariga integratsiyalashning konseptual modeli taklif etiladi
o‘zbek tili dialektologiyasi, hududiy shevalar, Xorazm shevasi, dialektlarni avtomatik aniqlash, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), elektron tarjima tizimlari, neyron mashinali tarjima (NMT), lingvistik normallashtirish, mashinali o‘rganish, sun’iy intellekt
REAL VAQT MOBAYNIDA VIDEO TASVIR SIFATINI OSHIRISHDA KLASTERLASH ALGORITMLARINING O‘RNI
Ushbu maqolada real vaqt rejimida video tasvir sifatini oshirish masalalarini hal etishda klasterlash algoritmlarining ahamiyati va qo‘llanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Video oqimlarda uchraydigan shovqin, past kontrast, rang buzilishlari hamda aniqlikning yetishmasligi kabi muammolarni bartaraf etishda ulanishga asoslangan, taqsimotga asoslangan va zichlikka asoslangan klasterlash algoritmlarining roli yoritiladi. Ayniqsa, DBSCAN, k-means va Gauss aralashmalari modeli kabi usullarning real vaqt video ishlov berishdagi afzallik va cheklovlari ko‘rib chiqiladi.
video tasvir, real vaqt, klasterlash algoritmlari, DBSCAN, k-means, Gauss aralashmalari, tasvir sifatini oshirish
SUN’IY INTELLEKT TUSHUNCHASI VA PEDAGOGIKADAGI POTENSIALI: IMKONIYATLAR, QIYINCHILIKLAR VA KELAJAK ISTIQBOLLARI
Sun’iy intellekt (AI) zamonaviy ta’lim tizimining rivojlanishida muhim o‘rin egallamoqda. U o‘quvchilarni shaxsiylashtirilgan ta’lim resurslari bilan ta’minlash, o‘qituvchilarga analitik qo‘llab-quvvatlovchi vositalar taqdim etish hamda ta’lim sifatini obyektiv baholash imkonini beradi. O‘zbekiston Respublikasida ham AI asosidagi yechimlarni ta’lim sohasiga joriy etish davlat siyosatining prioritet yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Ushbu maqolada O‘zbekistonda AI texnologiyalarini ta’limda qo‘llash bo‘yicha amalga oshirilayotgan siyosiy choralarning tahlili, ularning nazariy-pedagogik asoslari hamda amalga oshirish jarayonida uchraydigan qiyinchiliklar — infratuzilma yetishmovchiligi, kadrlar tayyorgarligi, etik jihatlar — ilmiy izoh berilgan holda ko‘rib chiqiladi. Xalqaro tajriba (Singapur, Finlandiya, Eron) hamda mahalliy tadqiqotlar (Chirchiq, Jizzax va Toshkent viloyatlari bo‘yicha 2024–2025-yillardagi monitoring ma’lumotlari) asosida AI asosida ta’limni rivojlantirishning strategik yo‘nalishlari taklif etiladi.
Sun’iy intellekt, ta’lim siyosati, raqamlashtirish, pedagogik shart-sharoitlar, O‘zbekiston, Scopus.
SUN’IY INTELLEKT VA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA EKSPERIMENTAL PSIXOLOGIYANI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarni eksperimental psixologiya sohasida qo‘llash imkoniyatlari hamda ularning ilmiy-tadqiqot jarayonlarini takomillashtirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Psixologik tajribalar natijalarini avtomatik qayta ishlash, inson hissiyoti va kognitiv jarayonlarini aniqlashda neyrotarmoqlar va ma’lumotlarni tahlil qilish algoritmlarining afzalliklari ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, raqamli texnologiyalar yordamida psixodiagnostika va psixokorreksiya jarayonlarini optimallashtirishning zamonaviy yo‘nalishlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellektdan foydalangan holda eksperimental psixologiyani yangi bosqichga olib chiqish imkonini berishini ko‘rsatadi.
sun’iy intellekt, raqamli texnologiya, eksperimental psixologiya, psixodiagnostika, psixokorreksiya, neyrotarmoq, kognitiv jarayon, ma’lumotlar tahlili, avtomatlashtirish, innovatsiya
SHAHRISABZ TUMANDAGI KANALI BILAN MUJASSAMLASHGAN FOTOELEKTRIK STANSIYASINING ISHCHI PARAMETRLARINI ASOSLASH (Oq-suv yakkabog‘ birlashma kanali)
Ushbu maqolada Oq-suv Yakkabog‘ magistral suv kanali hududida turli tipdagi quyosh fotoelektrik panellari (bir tomonlama monokristall, ikki tomonlama bifasial va polikristall) asosida o‘tkazilgan eksperimental tadqiqot natijalari keltiriladi. Panellar quruqlikda va kanal suv yuzasi ustida joylashtirilib, ularning harorat rejimi, ishlab chiqarish quvvati va samaradorligi solishtirildi. Olingan natijalar suv usti fotoelektrik stansiyalarining texnik, iqtisodiy va ekologik jihatdan istiqbolli ekanini ko‘rsatadi.
quyosh energetikasi, suv usti FES, bifasial panel, polikristall panel, magistral kanal, qayta tiklanuvchi energiya.
RAQAMLI TA’LIM TEXNOLOGIYALARINING TALABALARDA O‘QUV KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISHDAGI ROLI
Mazkur maqolada raqamli ta’lim texnologiyalarining oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan talabalarning o‘quv ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida raqamli platformalar, onlayn ta’lim vositalari va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining mustaqil o‘rganish, tanqidiy fikrlash va o‘z-o‘zini nazorat qilish ko‘nikmalarini shakllantirishdagi o‘rni yoritib beriladi.
raqamli ta’lim, ta’lim texnologiyalari, o‘quv ko‘nikmalari, oliy ta’lim, mustaqil ta’lim.
ZAMONAVIY AXBOROT TIZIMLARIDA SUN’IY INTELLEKT VA NEYRON TARMOQLARNING AHAMIYATI
Mazkur tezisda sun’iy intellekt va neyron tarmoqlar texnologiyalarining zamonaviy axborot jamiyatidagi o‘rni va ahamiyati yoritilgan. An’anaviy algoritmik yondashuvlar samarasiz bo‘lib qolayotgan murakkab masalalarni hal etishda sun’iy neyron tarmoqlarining biologik intellekt tamoyillariga asoslangan holda o‘rganish, umumlashtirish va moslashish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, sun’iy intellekt tushunchasi, uning turlari hamda mashinali o‘qitishning asosiy paradigmalariga alohida e’tibor qaratilgan. Neyron tarmoqlar va mashinali o‘qitish usullarining amaliy qo‘llanilishi orqali katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash va qaror qabul qilish jarayonlarini avtomatlashtirish imkoniyatlari asoslab berilgan.
sun’iy intellekt, neyron tarmoqlar, mashinali o‘qitish, chuqur o‘qitish, o‘qituvchili va o‘qituvchisiz o‘qitish, biologik model, ma’lumotlarni tahlil qilish, intellektual tizimlar.
TABIIY FANLARNI O‘RGANISHDA VIRTUAL STENDLAR YARATISH
Oliy ta’lim muassasalarida fizikani, elektronikani, elektrotexnikani o‘rganish shunda samarali bo‘ladiki, agar talabalar nazariya asoslari bilan bir qatorda laboratoriya tajribalari vaqtida amalda elektron elementlarini va ularning qismlarini ostsillograf yordamida ko‘rib, ta’minot manbalari va o‘lchov asboblarining asosiy xarakteristikalari bilan tanishib, stendlardagi tajriba mashg’ulotlari bilan bir qatorda hozirgi vaqtda elektron sxemalarni kompyuterli loyihalashtirish va sxemotexnik modellashda keng qo‘llanilayotgan Electronics Workbench, DesignLab, RSpice, Lab WIEW, NI Multisim, Matlab va boshqa dasturlardan oqilona foydalanishsa maqsadga muvofiq bo‘ladi.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDAGI KREDIT SKORING TIZIMLARINING ADOLATLILIGI VA SHAFFOFLIGI: BANK-HUQUQIY TAHLIL (O‘ZBEKISTON BANK TIZIMI MISOLIDA)
Mazkur maqolada bank kreditlash amaliyotida sun’iy intellekt asosidagi kredit skoring tizimlaridan foydalanish jarayoni bank-huquqiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotda kredit riskini avtomatlashtirilgan tarzda baholashning bank faoliyatiga ta’siri, shuningdek, kredit qarorlarini qabul qilishda shaffoflik va adolatlilik tamoyillarining ta’minlanish darajasi o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt asosidagi kredit skoring tizimlari banklar uchun samaradorlikni oshirish imkonini bersa-da, ularni qo‘llash jarayonida mijozlar huquqlarini himoya qilishga doir muayyan huquqiy muammolar mavjudligini ko‘rsatdi. Maqolada O‘zbekiston bank tizimi misolida kredit skoring tizimlarining amaldagi normativ-huquqiy asoslari tahlil qilinib, ushbu sohani takomillashtirish zarurligi ilmiy jihatdan asoslab berildi.
Bank tizimi, kreditlash, kredit riski, kredit skoring, sun’iy intellekt, shaffoflik, adolatlilik, bank huquqi.
THE IMPACT OF FOREIGN INVESTMENTS ON THE NATIONAL ECONOMY OF THE REPUBLIC AND ITS DEVELOPMENT
This article examines the importance of foreign investment in the development of the country's national economy and the problems of attracting direct foreign investment. Foreign investment affects the national economy through the flow of capital, technology and jobs, which is especially important for resource-limited countries. Encourage investment in the creation of new competitive and innovative productions, expand and upgrade existing productions using modern technology. The influx of investment is often accompanied by the flow of advanced technologies and knowledge, which helps to develop technical infrastructure and improve production quality. Increased investment, especially in strategically important sectors, will stimulate production growth. Foreign capital plays an important role in the development of the national economy, as well as solving some problems of the industry with foreign investment. As a key factor in the development of society, attention is paid to the issues of increasing the attractiveness of the country's investment environment and actively attracting foreign direct investment. To improve the efficiency of the activities of foreign direct investment and the investments of foreign investors were analyzed. Conclusions and scientific recommendations aimed at the development of its national economy were formed.
foreign investment, direct investment, analysis, development, finance, efficiency, economy.