OʻZBEK TILINING SUNʼIY INTELLEKT VA MASHINAVIY TARJIMA DAVRIDA RIVOJLANISHI

Авторы

  • Ismoilova Marjona Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti Masofaviy va kechki talim fakulteti, Oʻzbek tili va adabiyoti yonalishi kechki 404 guruh talabasi Автор

DOI:

https://doi.org/10.65164/gfh78s29

Ключевые слова:

sun'iy intellekt, mashinaviy tarjima, lingvistik modellash, ma'lumotlar korpusi, nutqni aniqlash, morfologiya, raqamli rivojlanish, tabiiy tilni qayta ishlash, kam resursli tillar, neural tarmoqlar, milliy AI modellari

Аннотация

Ushbu maqola o‘zbek tilining sun'iy intellekt (AI) va mashinaviy tarjima (MT) texnologiyalari davrida rivojlanishini chuqur tahlil qiladi. O‘zbek tilining morfologik murakkabligi, ma'lumotlar korpuslarining yetishmasligi, lingvistik xususiyatlari va kam resursli tillar qatoriga kirishi kabi asosiy qiyinchiliklar ko‘rib chiqiladi. Ilmiy adabiyotlar tahlili asosida taklif etilgan metodologiya o‘zbek tiliga oid nutqni aniqlash (ASR), mashinaviy tarjima va tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) modellari uchun yangi yondashuvlarni o‘z ichiga oladi. Muhokama qismida o‘zbek tilining raqamli muhitda saqlanishi, standartlashishi va global platformalarda qo‘llanilishi muhokama qilinadi. Natijalar milliy AI modellarni rivojlantirish orqali o‘zbek tilining madaniy va raqamli suverenitetini ta'minlash bo‘yicha takliflar beradi. Maqola universitet talabalari va tadqiqotchilar uchun foydali bo‘lib, o‘zbek tilining AI davridagi rivojlanish tendentsiyalarini yoritadi. maqola isteʼmol angan boʻlib, 2025-yil holatiga koʻra yangilangan. 

Библиографические ссылки

1. Mussakhojayeva S, et al. Development of Language Models for Continuous Uzbek Speech

Recognition System. PMC. 2023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9919949/

2. Development Of Deep Learning Models And Algorithms For Uzbek Language Processing:

Challenges and Advances. Zienjournals. 2025.

https://zienjournals.com/index.php/tjet/user/setLocale/en?source=%252Findex.php%252Ftjet%

252Farticle%252Fview%252F5873

3. Narkabilova R. Quality Analysis of English-Uzbek Translations in Machine Translation

Systems. Academic Publishers. 2025.

https://www.academicpublishers.org/journals/index.php/ijai/article/view/835

4. Uzbekistan to develop national AI language model to preserve cultural identity and ensure digital

sovereignty. Kun.uz. 2025. https://kun.uz/en/news/2025/08/06/uzbekistan-to-develop-nationalai-language-model-to-preserve-cultural-identity-and-ensure-digital-sovereignty

5. Models - Hugging Face. 2025. https://huggingface.co/models?other=uzbek

6. Ismailova Z. Neural Machine Translation for Uzbek: A State-of-the-Art Approach. International

Journal of Computational Linguistics. 2020.

7. Khamidov S. Transformers for Turkic Languages: Adapting Neural Machine Translation for

Uzbek. Journal of Neural Networks. 2021.

8. Safarov D. Neural Machine Translation for Uzbek: Challenges and Solutions. Journal of Machine

Translation Research. 2019.

9. Machine translation in Uzbekistan: challenges, advances, and future directions.

10. ResearchGate.

https://www.researchgate.net/publication/387399622_Machine_translation_in_Uzbekistan_chal

lenges_advances_and_future_directions

Опубликован

2025-12-29