O‘ZBEKISTON O‘RMON XO‘JALIGIDA MOLIYAVIY RESURSLAR SAMARADORLIK KO‘RSATKICHLARI VA MOLIYALASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.65164/jem3qs11Keywords:
o‘rmon xo‘jaligi; moliyalashtirish; grant; imtiyozli kredit; xususiy sarmoya; samaradorlik; CPH; leveraj; ko‘chat yashab qolishi; CO₂ yutilishi; “Yashil makon”; landshaftni tiklash; MRV; ekotizim xizmatlariAbstract
Maqola 2019–2024 yillarda O‘zbekiston o‘rmon xo‘jaligida moliyaviy resurslar
oqimlari va ularning samaradorlikka ta’sirini tahlil qiladi. Ma’lumotlar bazasi davlat byudjeti ijrosi
hisobotlari, Ekologiya vazirligi statistikasi hamda FAO, GEF/UNDP va Jahon banki loyihaviy
hujjatlariga tayandi. Pul ko‘rsatkichlari inflyatsiyadan tozalandi, 2019=100 indekslash qo‘llandi;
samaradorlik indikatorlari sifatida bir gektarga xarajat (CPH), bir tupga xarajat (CPS), ko‘chatlarning
yashab qolish darajasi, moliyaviy leveraj (donor+xususiy/davlat) va CO₂/so‘m ko‘rsatkichlari
hisoblandi. Natijalar davlat byudjeti tayanch rolini saqlagan holda grant va imtiyozli kreditlar ulushi
ortganini, CPH pasayib, yashab qolish va CO₂ samarasi yaxshilanganini ko‘rsatadi. Muhokamada
xususiy kapitalni jalb qilish, natijaga bog‘liq moliyalashtirish va MRV-raqamli monitoringni
kuchaytirish zarurati asoslanadi. Xulosa sifatida barqaror moliyalashtirish arxitekturasi, hududiy
differensial boshqaruv va ekotizim xizmatlari uchun to‘lov mexanizmlarini joriy etish bo‘yicha
tavsiyalar beriladi.
References
1. Umarova Sh., Radjabov T. Biodiversity Expenditure Review in Uzbekistan: 2020–2022. – T.:
UNDP/BIOFIN, 2023. – 42 b.
2. UNDP Uzbekistan. Biodiversity Expenditure Review (BIOFIN) – qisqa ma’lumot. – 22.07.2024.
3. BIOFIN. Uzbekistan Country Page. – 2024.
4. BIOFIN. Financial Needs Assessment for Uzbekistan 2024–2028. – 2024. –
5. OECD/BIOFIN. Biodiversity Finance Plan for Uzbekistan – HLPD taqdimoti.
6. FAO. Sustainable Management of Forests and Rangelands in Dryland Ecosystems of Uzbekistan
(GCP/UZB/020/GFF) – loyiha yangiligi. – 20.02.2025.
7. Global Environment Facility (GEF). Project 10367: Sustainable Forest and Rangelands
Management in the Drylands of Uzbekistan. – 2022–2026. –
8. World Bank. Climate and Environment Program in Central Asia: RESILAND Uzbekistan – 153
mln AQSh dollari. – 29.06.2025.
9. PROGREEN/World Bank. Uzbekistan Resilient Landscapes Restoration Project (Project
Appraisal Document, draft). – 2022
10. Gazeta.uz. Uzbekistan and World Bank launch $153 million project to restore forests. –
06.04.2025.
11. O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali. “Yashil makon” bahorgi mavsumida 127 mln tup
ko‘chat ekildi. – 09.04.2024
