TA’LIMIY KONSEPSIYALARNING NAZARIY ASOSLARI: MAZMUNI, TAHLILI VA TASNIFI
DOI:
https://doi.org/10.65164/5fbajd72Kalit so‘zlar:
ta’limiy konsepsiya, ta’lim falsafasi, pedagogik psixologiya, sotsiologik nazariya, rivojlantiruvchi ta’lim, esencializm, konstruktivizm, gumanizm.Abstrak
Mazkur maqolada ta’lim jarayonini izohlash va uni amalga oshirish yo‘llarini
taklif qiluvchi turli ta’limiy konsepsiyalar mazmuni, mohiyati va o‘zaro bog‘liqligi tahli qilinadi.
Konsepsiyalar falsafiy, psixologik, sotsiologik hamda rivojlantiruvchi yondashuvlar asosida
guruhlanib, ularning har biri o‘zining markaziy g‘oyasi, vakillari, kuchli va zaif tomonlari bilan
tavsiflanadi. Ta’lim falsafasining muhim konsepsiyalari – esencializm, perenializm, progressivizm,
rekonstruksionizm; psixologik yo‘nalishlar – behaviorizm, kognitivizm, konstruktivizm, gumanizm;
sotsiologik nuqtai nazarlar – funksionalizm, konflikt nazariyasi, interaksionizm o‘rganilgan. Alohida
e’tibor L.S. Vygotskiy, V.V. Davydov, D.B. Elkonin kabi olimlar ishlari asosida shakllangan
rivojlantiruvchi ta’lim konsepsiyasining pedagogik ahamiyatiga qaratilgan. Tadqiqot shuni
ko‘rsatadiki, zamonaviy ta’lim amaliyoti ushbu nazariyalarning sintezi va kontekstga moslashuvidan
iborat bo‘lib, bitta universal konsepsiyaning mutlaq hukmronligi mavjud emas.
Havolalar
1. Vygotskiy, L.S. (2005). Tafakkur va nutq. Toshkent: Akademnashr.
2. Davydov, V.V. (1996). Rivojlantiruvchi ta’lim nazariyasi. Moskva: INTOR.
3. Slastenin, V.A., Isaev, I.F., & Shiyanov, E.N. (2013). Pedagogika. Moskva: “Akademiya”
nashriyoti.
4. Ollohberdieva, M.A. (2020). Pedagogika nazariyasi: tarix va zamonaviylik. Toshkent: “Fan va
texnologiya”.
5. Ornstein, A.C., & Hunkins, F.P. (2018). Curriculum: Foundations, Principles, and Issues (7th
ed.). Pearson.
6. Gutek, G.L. (2013). Philosophical, Ideological, and Theoretical Perspectives on Education (2nd
ed.). Pearson.
7. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni (2020).
8. Elkonin, D.B. (1989). Rivojlanish psixologiyasi. Moskva: Pedagogika.
