RAQAMLI ILM-FAN TRANSFORMATSIYASI SHAROITIDA IQTISODIY TADQIQOTLAR UCHUN AI VA BIG DATA ASOSIDAGI EKONOMETRIK PROGNOZ MODELLARINI ISHLAB CHIQISH
DOI:
https://doi.org/10.65164/y8twac80Ключевые слова:
raqamli ilm-fan, sun’iy intellekt, Big Data, ekonometrik prognoz, eng kichik kvadratlar usuli, chiziqsiz regressiya, korelyatsiya koeffitsenti, prognoz xatoliklariАннотация
Ushbu maqolada raqamli ilm-fan transformatsiyasi sharoitida iqtisodiy ko‘rsatkichlarni prognozlash uchun sun’iy intellekt (AI), Big Data va klassik ekonometrik yondashuvlarni integratsiyalashgan holda qo‘llash masalasi tahlil qilinadi. Tadqiqotning metodologik asosi sifatida uch bosqichli yondashuv taklif etiladi: 130 eng kichik kvadratlar usuliga (EKQ) asoslangan ko‘p omilli chiziqli regressiya modeli; 131iqtisodiy jarayonlarning murakkab nolinear xususiyatlarini aks ettiruvchi ko‘p omilli chiziqsiz regressiya modellari;132 korelyatsiya koeffitsenti va prognoz xatoliklari (RMSE, MAPE va boshqalar)ni hisobga oluvchi integratsiyalashgan kompozit prognoz modeli. Taklif etilgan yondashuvda AI algoritmlari va Big Data texnologiyalari ma’lumotlarni tozalash, omillarni tanlash, parametrlarni optimallashtirish hamda turli modellar prognozlarini birlashtirish bosqichlarida qo‘llanadi. Nazariy tahlil shuni ko‘rsatadiki, klassik eng kichik kvadratlar modeli raqamli iqtisodiyot sharoitida ham bazaviy vosita sifatida ahamiyatini saqlab qoladi, biroq ko‘p omilli chiziqsiz regressiyalar va AI yordamida vaznlangan kompozit prognoz modeli qo‘llanganda prognoz aniqligi sezilarli darajada oshadi. Maqola yakunida O‘zbekiston iqtisodiyoti makroko‘rsatkichlari misolida taklif etilgan yondashuvni amaliy qo‘llash bo‘yicha konseptual tavsiyalar beriladi.
Библиографические ссылки
Gujarati D. N. Basic Econometrics. McGraw-Hill.
2. Wooldridge J. M. Introductory Econometrics: A Modern Approach.
3. Box G. E. P., Jenkins G. M., Reinsel G. C. Time Series Analysis: Forecasting and Control.
4. Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach.
5. Provost F., Fawcett T. Data Science for Business.
6. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi rasmiy ma’lumotlari.
