NFLYATSIYANI NAZORAT QILISH: MARKAZIY BANKLAR SIYOSATI VA FUQAROLAR HAYOTI. YUQORI INFLYATSIYA DAVRIDA PUL-KREDIT SIYOSATINING SAMARADORLIGI
DOI:
https://doi.org/10.65164/p6xrpk93Ключевые слова:
: pul-kredit siyosati, inflyatsiya, SVAR, Big Data, O‘zbekiston Markaziy Banki, raqamiy to‘lovlar, tranzmissiya mexanizmiАннотация
Tadqiqot 2019–2024 yillardagi yuqish inflyatsiya davrida O‘zbekiston
Respublikasi Markaziy Bankining (MRMB) pul-kredit siyosati vositalarining samaradorligini
baholashga bag'ishlangan. Rivojlanayotgan bozorlar uchun pul-kredit siyosati tranzmissiya
mexanizmini tahlil qilishning an'anaviy usullari tez-tez yuqori chastotali ma'lumotlar va mashina
o‘rganish metodlarining imkoniyatlarini e'tiborga olmaydi.[1,2] Biz gibrid usulni taklif etamiz, u
strukturali vektor avtorregressiya (SVAR) modelini inflyatsiya prognozlarida va pul-kredit siyosati
samaradorligini baholashda noyob Big Data analitikasi bilan birlashtiradi. MRMBning yillik
ma'lumotlarini, shuningdek, O‘zbekiston to‘lov tizimlaridan olingan yuqori chastotali raqamiy faollik
indikatorlarini ishlatib, biz iqtisodiyotning pul-kredit siyosati shoklariga reaksiyasidagi chiziqsiz
effektlar va asimmetriyalarni aniqlaymiz. SVAR modeli baholari ko‘rsatadiki, asosiy stavkani
o‘zgartirish va iste'mol narxlari javabi o‘rtasidagi lag 4–5 oyni tashkil etadi, bu oldingi taxminlardan
sezilarli darajada qisqaroq. Raqamiy to‘lov infrastrukturasidan olingan ma'lumotlarni integratsiya
qilish hisobga olinmagan ta'sir kanalini - elektron pulning haqiqiy vaqt rejimidagi aylanish tezligini
ochib berdi. Turkiy va Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan taqqosiy tahlil O‘zbekistonning inflyatsiya
kutilishlarining valyuta kursi volatilligiga nisbatan yuqish sezgirlik e'tiborga olinsin. Taklif etilgan
metodologiya MRMB vositalarini operativ kalibrovka qilish uchun amaliy ahamiyatga ega va boshqa
Markaziy Osiyo mamlakatlarida ham moslashtirilishi mumkin.
Библиографические ссылки
Bernanke, B. S., & Blinder, A. S. (1992). The Federal Funds Rate and the Channels of Monetary
Transmission. American Economic Review, 82(4), 901-921.
Christiano, L. J., Eichenbaum, M., & Evans, C. L. (1999). Monetary Policy Shocks: What Have We
Learned and to What End? Handbook of Macroeconomics, 1, 65-148.
Sims, C. A. (1980). Macroeconomics and Reality. Econometrica, 48(1), 1-48.
Mishkin, F. S., & Schmidt-Hebbel, K. (2014). One Decade of Inflation Targeting in the World: What Do
We Know and What Do We Need to Know? Central Banking, Analysis, and Economic Policies Book
Series, 12, 171-219.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy Banki. (2024). Pul-kredit siyosati bo‘yicha hisobot 2023-2024.
Toshkent: MRMB nashrlari. Mavjud: https://cbu.uz/ru/regulatory/monetary_policy/
IMF. (2024). Markaziy bank raqamiy valyutasi: rivojlanish va qo‘shimcha muhokamalar. Vashington:
Xalqaro valyuta fondi. https://www.imf.org/en/Publications/Policy-Papers/Issues/2024/11/08/Central
Bank-Digital-Currency-Progress-And-Further-Considerations-557194
Uzdaily. (2025). O‘zbekistonda Markaziy bank milliy to‘lov "switch"ini ishga tushiradi.
https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistans-central-bank-to-launch-national-payment-switch/
Legal500. (2024). O‘zbekistonda raqamiy to‘lovlar: qonuniy islohotlar va global ta'sir.
https://www.legal500.com/developments/thought-leadership/digital-payments-in-uzbekistan-legal
reforms-and-global-implications/
Mobius, M., Casanova, L., Pandit, S., & Ninia, J. (2025). Raqamiy valyuta inqilobi: Markaziy bank
raqamiy valyutalari, kripto va global moliyaning kelajagi. Palgrave Macmillan.
10. SWP. (2024). Markaziy bank pulining raqamlanishi. Stiftung Wissenschaft und Politik. https://www.swp
berlin.org/publikation/the-digitalisation-of-central-bank-money
11. TRENDS Research & Advisory. (2025). Markaziy bank raqamiy valyutalari va to‘lov tizimlarining
kelajagi.
https://trendsresearch.org/insight/central-bank-digital-currencies-and-the-future-of-the
payment-systems/
12. Stock, J. H., & Watson, M. W. (2001). Vector Autoregressions. Journal of Economic Perspectives, 15(4),
101-115.
13. Ramey, V. A. (2016). Macroeconomic Shocks and Their Propagation. Handbook of Macroeconomics, 2,
71-162.
14. Kilian, L., & Lütkepohl, H. (2017). Structural Vector Autoregressive Analysis. Cambridge University
Press.
15. Turkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasi. (2024). Para Politikasi Komitesi Kararları ve Enflasyon Raporları
2019-2024. Ankara: TCMB.
16. Qozog'iston Milliy Banki. (2024). Pul-kredit siyosatini amalga oshirish bo‘yicha yillik hisobot. Almati:
NMB.
