GENERATIV SUN’IY INTELLEKT ILOVALARIDA KIBERXAVFSIZLIK: PROMPT INJECTION VA MA’LUMOTLARNI ZAHARLASH TAHDIDLARI HAMDA HIMOYA USULLARI

Abstrak

Ushbu maqolada generativ sunʻiy intellekt (SI) ilovalarida uchrashuvchi eng dolzarb kiberxavfsizlik tahdidlari — prompt injection (koʻrsatmani almashtirish hujumi) va data poisoning (maʻlumotlarni zaharlash) — tizimli adabiyotlar sharhi (systematic literature review) usuli orqali tahlil qilinadi. Google Scholar, arXiv, IEEE Xplore va OWASP bazalaridan 2022–2025-yillar oraliğida chop etilgan 10 ta birlamchi manba tanlab oʿrganildi. Maqolada hujum mexanizmlari, ularning real tizimlarga taʻsiri, mavjud himoya usullarining samaradorligi va Oʻzbekiston sharoitiga xos xavf omillari koʻrib chiqiladi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, prompt injection va data poisoning hozircha ochiq muammo boʻlib qolmoqda va red-teaming hamda runtime sandboxing (ish vaqtida izolyatsiya) ni birlashtirgan gibrid himoya yondashuvlarini talab etmoqda. Maqola Oʻzbekistonda generativ SI ilovalarini ishlab chiquvchi mutaxassislar va tadqiqotchilar uchun amaliy ahamiyat kasb etadi.